Çin, kontrollü nükleer füzyondan elektrik üretimini dünyada ilk kez yapmaya hazırlanıyor. “Yapay Güneş” olarak anılan BEST tesisinde ana makinenin montajı yarıyı aşarken, hedef 2030 civarında füzyon enerjisini elektriğe dönüştürmek.
Çin’in nükleer füzyon yarışındaki en iddialı projelerinden biri yeni bir aşamaya geçti.
Anhui eyaletinin Hefei kentinde inşa edilen Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak (BEST) tesisinin araştırma kampüsü kullanıma açıldı. Ana makinenin montajında ise kritik “dört katmanlı iç içe montaj” aşamasına geçildi. Temel bileşenlerin montajının yarıdan fazlasının tamamlandığı bildirildi.
Çin Bilimler Akademisi Plazma Fiziği Enstitüsü öncülüğünde geliştirilen BEST, Güneş ve yıldızlara enerji sağlayan süreci Dünya’da kontrollü biçimde gerçekleştirmeyi amaçlıyor.
Hedef: Dünyada ilk kez füzyondan elektrik
BEST’in inşasının 2027’nin ikinci yarısında tamamlanması planlanıyor. Çinli araştırmacılar daha sonra döteryum ve trityum çekirdeklerini birleştirerek “yanan plazma” koşullarına ulaşmayı hedefliyor.
Planın en dikkat çekici kısmı ise 2030 civarında füzyondan elde edilen enerjiyi elektriğe dönüştürerek bunu deneysel olarak göstermek. Hedef gerçekleşirse BEST, kontrollü nükleer füzyondan elektrik üretimini gösteren dünyadaki ilk tesis olacak.
Çin Bilimler Akademisi bu hedefi sembolik biçimde “insanlığın ilk füzyon lambasını yakmak” olarak tanımlıyor.
Ancak bu henüz gerçekleşmiş bir başarı değil. BEST’in önce füzyon reaksiyonundan elde edilen gücün plazmayı ısıtmak için dışarıdan verilen güce eşit veya ondan yüksek olduğu Q≥1 düzeyine ulaşması gerekiyor.
Güneş’in enerjisini Dünya’da üretmek
Füzyon, günümüzdeki nükleer santrallerde kullanılan fisyondan farklı olarak ağır atom çekirdeklerini parçalamıyor; hafif atom çekirdeklerini birleştirerek enerji açığa çıkarıyor.
Bunun gerçekleşebilmesi için plazmanın 100 milyon dereceyi aşan sıcaklıklarda kontrol altında tutulması gerekiyor. Güçlü süperiletken mıknatıslar, aşırı sıcak plazmayı reaktör duvarlarından uzakta tutuyor.
Füzyon zaman zaman “sonsuz enerji” olarak tanımlansa da bu bilimsel olarak doğru değil. Ancak kullanılan yakıt kaynaklarının bolluğu ve çok yüksek enerji yoğunluğu nedeniyle, teknoloji başarıyla ticarileştirilebilirse uzun vadeli ve düşük karbonlu büyük bir enerji kaynağı olabilir.
Çin füzyon yarışında hızlanıyor
Çin bu alanda daha önce de önemli sonuçlara ulaştı. Hefei’deki EAST tokamakı 2025’te yüksek hapsolma modundaki plazmayı 1.066 saniye boyunca kararlı biçimde sürdürerek rekor kırmıştı.
BEST ise EAST’in ötesine geçerek yalnızca plazmayı uzun süre kontrol etmeyi değil, döteryum-trityum füzyonuyla enerji kazancı sağlamayı ve sonunda bunu elektrik üretimine taşımayı amaçlıyor.
ABD, Avrupa, İngiltere ve Japonya da füzyon enerjisi üzerinde çalışıyor. Uluslararası ITER projesi ise çok daha yüksek füzyon gücü hedeflemesine rağmen elektrik üretmek üzere tasarlanmadı.
Bu nedenle Çin’in BEST projesindeki kritik eşik yalnızca yeni bir füzyon rekoru kırmak olmayacak. Hedef gerçekleşirse insanlık, yıldızlara enerji veren fiziksel süreçten ilk kez kontrollü biçimde elektrik üretildiğine tanıklık edecek.
