Bu ışık darbeleri elektronların hareketlerini ve dolayısıyla atom ve moleküllerde meydana gelen süreçleri incelemek için kullanılabilir.
Çeviren: Feryal Şimal Güneş
Ödülü kazananlar ABD’deki Ohio State Üniversitesi’nden Pierre Agostini, Almanya’daki Max Planck Kuantum Optik Enstitüsü ve Münih Ludwig Maximillian Üniversitesi’nden Ferenc Krausz ve İsveç’teki Lund Üniversitesi’nden Anne L’Huillier oldu.
Bu yılki ödül 1901’den bu yana fizik alanında verilen 117. Nobel Ödülü oldu. Anne L’Huillier ise fizik alanında nobel ödülü alan Marie Curie (1903), Maria Goeppert-Meyer (1963), Donna Strickland (2018) ve Andrea M. Ghez (2020)’den sonra beşinci kadın oldu.
Ödül İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Hans Ellegren tarafından açıklandı. Nobel Komitesi ödülün “maddedeki elektron dinamiğinin incelenmesi için zamanın en küçük birimi yani saniyenin bir kentilyonda biri olan attosaniye ışık darbeleri üreten deneysel yöntemler” için verildiğini açıkladı.
Attosaniye akıl almaz derecede kısa bir zaman dilimidir. Komitenin de belirttiği gibi bir saniyeye sığan attosaniye sayısı evrenin doğumundan bu yana geçen saniye sayısıyla benzer orandadır. Bir elektronun bir hidrojen atomunun çekirdeğinin yörüngesinde dönmesi yaklaşık 150 attosaniye iken, elektronların bir atomdan diğerine geçmesi birkaç yüz attosaniyedir.
Ödülün sahipleri attosaniye zaman ölçeğinde ışık darbeleri üretmek için kızılötesi lazer ışığı ve neon gibi bir asal gaz arasındaki etkileşimleri kullanan deneysel yöntemler geliştirdiler. Bu ışık darbeleri elektronların hareketlerini ve dolayısıyla atom ve moleküllerde meydana gelen süreçleri incelemek için kullanılabilir.
Kaynak: https://www.theguardian.com/science/2023/oct/03/nobel-prize-in-physics-awarded-to-three-scientists-for-work-on-electrons
