Çin, bilim yarışında genç araştırmacılara sıra dışı bir destek modeli getiriyor. Seçilen 35 yaş altı bilim insanlarına 15 yıla kadar uzun vadeli araştırma desteği sağlanacak; kısa vadeli başarı baskısı azaltılacak. Programın ilk grubuna yurtdışından araştırmacılar da seçildi.
Çin’in temel bilim araştırmalarının başlıca finansman kuruluşu Çin Ulusal Doğa Bilimleri Vakfı (NSFC), seçkin genç bilim insanlarını 15 yıla kadar destekleyecek yeni bir model uyguluyor.
NSFC Başkanı Dou Xiankang’ın açıkladığı programa bu yıl 35 yaş altındaki 44 araştırmacı seçildi. Bunların dokuzu yurtdışından geliyor.
15 yıl kısa vadeli sonuç baskısı yok
Program 5+5+5 yıllık dönemlerden oluşuyor. İlk beş yılın ardından finansmanın iki katına, sonraki aşamada ise bir kez daha iki katına çıkarılması planlanıyor.
Programın asıl dikkat çekici tarafı ise araştırmacıların sürekli kısa vadeli sonuç üretme baskısından uzak tutulması. Dou, yaklaşımı “Kısa vadede başarılı olup olmamanızla ilgilenmiyoruz; sakinleşip laboratuvarda kalmanızı istiyoruz” sözleriyle anlattı.
Amaç, genç bilim insanlarının sürekli makale ve hızlı sonuç üretmek yerine uzun vadeli, riskli ve temel bilimsel problemlere yoğunlaşabilmesi.
Çin bilim insanlarına para kadar zaman da veriyor
Model, akademide “publish or perish” olarak bilinen sürekli yayın ve performans baskısına farklı bir yaklaşım getiriyor.
Temel bilimde önemli keşiflerin ne zaman ortaya çıkacağı önceden bilinemiyor. Kısa süreli fonlar ise araştırmacıları daha güvenli ve hızlı sonuç alınabilecek konulara yöneltebiliyor.
Çin’in modeli bu nedenle bilim insanlarına yalnızca para değil, bilim açısından çok değerli başka bir kaynak sağlamayı hedefliyor: zaman.
Başka ülkelerde de benzer modeller var
Çin bu yaklaşımda tamamen yalnız değil. ABD’de Howard Hughes Medical Institute (HHMI) bilim insanlarına yedi yıllık ve yenilenebilir destekler sağlarken genç araştırmacılara yönelik Freeman Hrabowski Scholars programı 5+5 yıla kadar uzanabiliyor.
Almanya’daki Max Planck Research Groups genç bilim insanlarına bağımsız laboratuvar ve bütçe sağlayarak dokuz yıla kadar destek verebiliyor. Avrupa Araştırma Konseyi’nin hibeleri ise genellikle beş yıllık.
Dolayısıyla uzun vadeli ve araştırmacı merkezli finansman dünyada yeni değil. Çin’in modelini dikkat çekici kılan ise 35 yaş altındaki araştırmacıları 15 yıla kadar desteklemeyi, finansmanı aşamalı olarak büyütmeyi ve kısa vadeli performans baskısını özellikle azaltmayı hedeflemesi.
Çinli olmayan bilim insanlarına da kapı açık mı?
15 yıllık programa seçilen 44 kişinin dokuzu yurtdışından geliyor. Ancak açıklanan bilgiler bu kişilerin kaçının Çin vatandaşı olmayan bilim insanları olduğunu göstermiyor. Bu nedenle yeni programın yabancı uyruklu araştırmacılara hangi koşullarla açık olduğunu söylemek için henüz erken.
Buna karşılık Çin’in daha geniş bilim politikası yabancı araştırmacılara açık. NSFC’nin ayrı programları Çin vatandaşı olmayan bilim insanlarının Çin’de araştırma yapmasına olanak sağlıyor.
