Afrika’da yeni bir okyanus oluşuyor!

Bilim insanlarının yürüttüğü bir çalışma, Afrika kıtasının yavaş yavaş parçalandığını ve bu sürecin sonucunda milyonlarca yıl sonra yeni bir okyanusun oluşabileceğini ortaya koyuyor.

Amine Zeynep Çekiç

Yakın zamanda İngiltere’deki Swansea Üniversitesi’nden Dr. Emma Watts ve ekibi, Etiyopya’nın Afar Bölgesi’nde yeni bir okyanusun oluşum sürecine dair dikkat çekici bulgulara ulaştı. Bilim insanlarının yürüttüğü bu çalışma, Afrika kıtasının yavaş yavaş parçalandığını ve bu sürecin sonucunda milyonlarca yıl sonra yeni bir okyanusun oluşabileceğini ortaya koyuyor.

Afar Bölgesi, Doğu Afrika Rift Sistemi’nin en aktif ve gözlem açısından en önemli noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Afrika, Arap ve Somali plakalarının birbirinden uzaklaştığı bu üçlü eklem (triple junction) noktasında kıtasal kabuk zamanla geriliyor, inceliyor ve kırılıyor. “Üçlü kavşak” olarak adlandırılan bu yapı, okyanus kabuğunun nasıl oluştuğuna dair önemli ipuçları barındırıyor.

Afar Bölgesi’nde meydana gelen kırılma, Doğu Afrika Rift Sistemi’nin bir parçası olarak kıtasal kabuğun parçalanmasının bir örneğidir. Kabuk inceldikçe, yer altındaki sıcak magma yüzeye yakın bölgelere doğru yükselir. Magmanın yükselmesi, kabuğun zayıf noktalarını hedef alarak yeni çatlaklar ve fay hatları oluşturur. Bu hatlar boyunca çökme alanları meydana gelirken, rift vadileri zamanla genişler. Jeologlar, Afar’ın altında sıcak bir manto yükselmesinin bulunduğunu ve bu termal anomalinin riftleşmeyi tetiklediğini düşünmektedir. Ancak bu manto yükselmesinin tam olarak nasıl davrandığı hâlâ araştırılmaktadır.

Araştırmacılar, Etiyopya’ya giderek hem Afar Bölgesi’nden hem de Ana Etiyopya Çöküntüsü’nden 130’u aşkın kaya örneği topladı. Daha sonra bu kaya örneklerini analiz ederek söz konusu alanın kabuk ve manto dinamiklerini incelediler. Tahmin edildiği gibi Afar mantosu sabit ve kalıcı bir yapı sergilememektedir.

Araştırmayı Southampton Üniversitesi’nde yürüten ve şu anda Swansea Üniversitesi’nde bulunan baş yazar Dr. Emma Watts, “Afar’ın altındaki mantonun sabit olmadığını, titreştiğini ve bu titreşmelerin belirgin kimyasal imzalar taşıdığını gördük. Kısmen erimiş mantonun bu artan titreşmeleri, üstteki çatlak levhalar tarafından yönlendiriliyor. Bu durum, Dünya’nın iç yapısı ile yüzeyi arasındaki etkileşimi nasıl düşündüğümüz açısından önemli” ifadelerini kullandı.

Watts, bir açıklamasında “Nabız gibi faaliyet sergiliyor ve bu atımlar kendine özgü kimyasal imzalar taşıyor” ifadesini kullandı. Jeoloji profesörü Tom Gernon ise bu kimyasal bölümlemeyi kalp atışına benzeterek, “Bu atımlar, levhanın kalınlığına ve ne kadar hızlı ayrıldığına dayalı olarak farklı şekilde davranıyor gibi görünüyor. Kızıldeniz gibi hızlı yayılan çöküntülerde bu atımlar, dar bir atardamardan geçen nabız gibi daha etkili ve düzenli şekilde hareket ediyor” dedi.

Okyanus oluşumunun tamamlanması ise oldukça uzun zaman alacak. Dr. Watts, çalışma alanlarındaki çöküntü oranının her yıl yalnızca 5–16 milimetre arasında olduğunu belirtiyor. Bu da yeni oluşacak okyanusun milyonlarca yıl süreceğini göstermektedir. İnsanlık tarihi boyunca bu okyanusun oluşumunu gözlemlememiz mümkün olmasa da, bu çalışma Dünya’nın evrimi ve jeolojik yapısı hakkında oldukça önemli bilgiler sunmaktadır.